Inhoud
- Bach, een zondagse kerkdienst in 1723
- Schütz, een adellijke uitvaart in 1636
- Inleider
- Solisten
- Voor koor- en orkestdeelnemers
- Bestuurswisseling
Zondag 6 september
Geertekerk Utrecht – 19:30-20:30 uur
Johann Sebastian Bach:
Christus, der ist mein Leben (BWV 95)
Heinrich Schütz:
Herr, nun lässest du deinen Diener in Frieden fahren (SWV 281)
Inleider: Jan van Aller
Dirigent: Gerrit Maas
Bach, een zondagse kerkdienst in 1723
Op deze eerste zondag na de zomerstop voeren we de prachtige en vaak uitgevoerde cantate ‘Christus, der ist mein Leben’ uit. Johann Sebastian Bach schreef deze cantate voor zondag 12 september 1723, hij was toen drie en een halve maand in dienst als cantor aan de Thomaskirche in Leipzig.
Bij deze zestiende zondag na Trinitatis hoort het evangelie van Lucas (7: 11-17), het verhaal dat Jezus een overleden jongen uit de dood opwekt. De in Bachs omgeving gangbare lutherse interpretatie concentreert zich niet op het wonder dat hier is verricht, maar leest deze passage symbolisch, als een aankondiging dat de zielen van alle gelovigen na hun dood door Christus tot een eeuwig leven gewekt zullen worden. Men kan de dood derhalve verwelkomen als een noodzakelijke maar verheugende stap die het lijden in het aardse tranendal beëindigt en het hemels paradijs dichterbij brengt.
Cantate BWV 95 is bijzonder omdat er maar liefst vier verschillende koralen in voorkomen, allemaal behorend tot de in Leipzig populaire ‘Sterbe-Lieder’, die het bovenomschreven doodsverlangen uitdrukken. Alle aspecten van die ‘Todessehnsucht’ passeren in deze cantate de revue: ik zal met vreugde sterven (1) want de wereld is lelijk en vals (2), afscheid daarvan is een bevrijding (3) en dan liefst zo gauw mogelijk (4, 5) want de dood is slechts een slaap waaruit ik zal opstaan (6) om mij bij Christus te voegen (7). Een absoluut hoogtepunt is de tenoraria ‘Ach, schlage doch bald, sel’ge Stunde’, waarin de instrumenten het tikken van de klok en het luiden van de sterfklokjes nabootsen.
Zie voor een toelichting op de cantate, links naar opnames en vertalingen van de teksten de website van Eduard van Hengel.
Schütz, een adellijke uitvaart in 1636
Het extra koorwerk op deze zondag, SWV 281 ‘Herr, nun lässest du deinen Diener in Frieden fahren’ sluit aan bij hetzelfde centrale thema als de cantate: de dood wordt gezien als een bevrijding en als een overgang naar een betere wereld.
Heinrich Schütz werd, precies honderd jaar voor Bach, geboren in Thüringen. Hij werd 87 jaar oud en had een ongeëvenaarde reputatie als ‘Hofkomponist’ aan het hof van keurvorst Johann Georg I van Saksen te Dresden, destijds Duitslands belangrijkste protestants muzikaal centrum. Wij kennen Schütz nu voornamelijk nog als componist van vocale religieuze muziek in de lutherse traditie.
De Musikalische Exequien zijn in 1635 in opdracht voor de begrafenis van Graf Heinrich ‘Posthumus’ Reuss gecomponeerd. Het derde deel, SWV 281, is het indrukwekkende sluitstuk hiervan. Het meest opvallende kenmerk is de ruimtelijke meerkorigheid, een techniek die Schütz in Italië had geleerd. Een vijfstemmig hoofdkoor zingt de hoofdtekst ‘Herr, nun lässest du deinen Diener in Frieden fahren’. Een driestemmig solistenensemble (de gelukzalige ziel van de ten hemel opgenomen overledene (bas), in het gezelschap van twee Serafijnen (sopranen)) zingt de hemelse woorden ‘Selig sind die Toten’. Schütz wilde dat dit tweede koor ‘uit de verte’ klinkt; men vermoedt dat het zich destijds bevond in de geopende grafkelder.
In onze uitvoering worden de hemelse woorden gezongen door een tweede koor in plaats van solisten, en zoals genoemd heeft ook het eerste koor een andere samenstelling van stemmen dan gebruikelijk. Zie ook hieronder bij de informatie voor koordeelnemers.
Zie voor een toelichting op het koorwerk, links naar opnames en vertalingen van de teksten de website van Eduard van Hengel.
Inleider
De inleider is Jan van Aller. Na zijn studie theologie en vervolgopleidingen was hij achtereenvolgens predikant in Rotterdam en vlootpredikant bij de Koninklijke Marine en op Curaçao. Daarna was hij predikant in Uitgeest en later in Haarlem. Vanaf 2020 is hij werkzaam als geestelijk verzorger bij de Nationale Politie. Jan is een enthousiast amateurmusicus, hij is onder meer lid van de cantorij van de Geertekerk.
Solisten
Sopraan
Sofía Schuddeboom begon op negenjarige leeftijd met zingen aan de Kathedrale Koorschool Utrecht. Daarna zong zij nog enkele jaren in het Kathedrale Koor. Eind 2021 startte zij met zanglessen bij Hermien de Zwart. Inmiddels studeert zij Klassieke Zang bij Sasja Hunnego aan het Conservatorium van Amsterdam, waar zij in het derde jaar zit.
Tenor
Dierick Aartsen begon zijn muzikale carrière op zevenjarige leeftijd met de cello. Na een studie muziekwetenschappen aan de UvA begon hij in 2018 met klassieke zang aan het conservatorium van Utrecht bij Dobrinka Yankova. Sinds 2022 volgt hij ook lessen bij Xenia Meijer op het conservatorium van Amsterdam.
Inmiddels is Dierick actief bij een aantal verschillende koren waaronder het Bachkoor Holland. Ook zingt hij in kleinere bezettingen en treedt hij regelmatig solistisch op, onder andere als evangelist bij de Johannes- en Matthäus-Passion en in werken van Mozart, Mendelssohn en Rossini.
Bas
Florian Venderbosch kwam voor het eerst in aanraking met zingen bij het Utrechts Studenten Koor en Orkest, waar hij naast zijn studie zong. Al snel ontwikkelde hij een liefde voor barokmuziek, in het bijzonder voor de muziek van Bach. Wat begon als een hobby groeide uit tot een serieuze passie. Hij besloot zich volledig op het zingen te richten en werd aangenomen aan het Conservatorium van Utrecht. Na hier twee jaar met veel plezier te hebben gestudeerd, besloot hij zijn liefde voor oude muziek verder te verdiepen in Amsterdam. Sinds september studeert hij daar aan de afdeling Oude Muziek.
Voor koor- en orkestdeelnemers
De repetities voor koor en orkest op vrijdag 4 september zijn in Parnassos en beginnen om 19:00 uur. Verzoek voor koorleden om aan te melden: Koorleden die mee willen zingen met Schütz wordt gevraagd zich van tevoren aan te melden bij koor@bachcantates-utrecht.nl in verband met de indeling van de twee koren. Voor het koor staan de downloads en meer informatie over de repetitie bij Bladmuziek koor. De downloads van de partijen voor het orkest staan klaar op Bladmuziek orkest. Voor deze pagina moet worden ingelogd.
Let op: Op last van de brandweer en de Universiteit Utrecht is het niet toegestaan om fietsaccu’s bij Parnassos mee naar binnen te nemen.
Bestuurswisseling
Na vijf jaar onvermoeibare inzet voor de BCU heeft onze secretaris Daan Ponsteen aangegeven plaats te willen maken voor een opvolger. Daan, van huis uit organist, gaf aan in de afgelopen vijf jaren vrijwel alle cantates te hebben meegezongen. Hij benoemde het leerzame aspect van het koorzingen en het samenzijn met andere Bachliefhebbers.
We danken ‘de olieman in de machinerie van het bestuur’ voor zijn nauwgezetheid, zijn heldere verslaglegging en zijn waardevolle en doordachte inbreng.
Wij zijn blij dat we deze zomer een nieuwe secretaris hebben mogen verwelkomen: Peter van Amstel. Hieronder stelt hij zich aan u voor.
“In kerk- en schoolkoortjes leerde ik samenzingen. Tijdens mijn middelbareschooltijd speelde ik klassiek gitaar, in mijn studietijd Javaanse gamelan en daarna sopraansax. In 1984 studeerde ik af als (etno)musicoloog. Mijn kennis en expertise heb ik vervolgens vooral in de praktijk ingezet: als journalist, schrijver en redacteur, maar ook als adviseur, commissielid en consulent, als programmeur, spreker en radioprogrammamaker. Op het gebied van muziekeducatie droeg ik bij aan de introductie van wereldmuziek in muziekscholen en conservatoria. Ook ben ik tot op heden actief als lid van examencommissies.
Daarnaast produceerde ik projecten van Nederlandse componisten en improviserende musici. Een beetje ‘name dropping’ dan toch maar: de Volkskrant, Gaudeamus, Fonds Podiumkunsten, Koninklijk Conservatorium, HOVO, Muziekschool Amsterdam, Concertzender, Theo Loevendie, David Kweksilber, Ton Koopman.
Het zelf musiceren was er in de loop der jaren nogal bij ingeschoten, daarom nam ik bijna drie jaar geleden zangles. Dat bracht me als bariton-koorzanger opnieuw naar de kerk en inmiddels ook naar gerenommeerde concertzalen. Tegenwoordig wijd ik me serieus aan het zingen van mijn lievelingsmuziek, zoals Monteverdi’s Mariavespers, J.S. Bachs – hoe kan het anders – Hohe Messe, Mozarts Requiem en, een recente ontdekking, Alfred Descenclos’ Messe de Requiem.
Van mijn onvolprezen zangdocente Aleksandra Anisimova leer ik inmiddels ook solo’s van Stradella, Dowland, Schubert en Bach zingen. Voor tussen de schuifdeuren.”